Wat is spam?
Spam kent iedereen wel van spamfilters, de massa aanbiedingen voor bijvoorbeeld medicijnen en natuurlijk van Monty Python. Via die Britse komieken komen we aan het woord spam voor ongewenste e-mail, junkmail en bulk mail. Spam is echter ook een acroniem (laat dat maar aan Amerikanen over) voor 'Sending People Annoying Mail'. Via spam worden over het algemeen producten aangeboden, hoewel tegenwoordig ook politieke uitingen en virussen zich als spam verspreiden. De reden waarom bedrijven (meestal niet de meest betrouwbare bedrijven!) spam versturen, is geld. Het versturen van spam kost namelijk zo weinig, dat er slechts een handjevol ontvangers op de aanbieding in hoeven gaan, om het rendabel te maken. En gezien de niet-aflatende stroom spam die elke dag weer binnenkomt, gaan er genoeg mensen op spam in om het in leven te houden.

Wat te doen tegen spam?
Hoe voorzichtig je ook bent met je e-mailadres, spam vindt uiteindelijk z'n weg naar je mailbox. Maar de toestroom kun je wel beperken: tik bijvoorbeeld niet blindelings je e-mailadres in elk venstertje wat erom vraagt. Lees voorwaarden van sites waar je moet registreren even, dan weet je of je adres direct doorverkocht wordt. Een overzicht met tips tegen spam vind je hier.
Voor de bezitters van een domein nog een extra tip: gebruik voor elke registratie een ander e-mailadres. Je hebt toch oneindig veel adressen, dus maak steeds een herkenbare naam voor elke registratie. Zodra je spam binnenkrijgt, kun je makkelijk traceren waar de spam vandaan kwam. Eventueel kun je spammers - mits het Nederlandse spam is - bij spamvrij.nl melden.

Uiteraard kun je een spamfilter gebruiken om de spam die je mailbox bereikt, weg te filteren. De meeste providers en aanbieders van maildiensten als Gmail of Hotmail geven tegenwoordig een gratis spamfilter bij elk account. Ook meer en meer e-mailprogramma's (mailclients) hebben een spamfilter ingebouwd, zoals Mozilla's Thunderbird. Dan zijn er nog de aparte spamfilters, die je bijvoorbeeld als plugin in je mailclient gebruikt.

Blacklists
De meest simpele manier waarop spamfilters te werk gaan, is het gebruik van zogenaamde blacklists. Blacklists werken door simpelweg binnenkomende e-mail te scannen naar woorden die in de blacklist tegenkomen. Zo kunnen afzenders in een blacklist worden opgenomen, maar ook complete domeinen. Gebruikelijker is woorden in het onderwerp of in de tekst van de mail (de 'body') te controleren op geblackliste woorden. Komt bijvoorbeeld 'Viagra' in het onderwerp voor, dan kun je een blacklist zo instellen, dat de mailtjes als spam worden aangemerkt. Een nadeel van spamfilters die alleen met blacklists werken, is dat de lijsten met woorden, afzenders en andere blacklist-criteria constant up-to-date moeten worden gehouden. Ze vergen dus veel werk. Bovendien loop je een risico dat mailtjes ten onrechte als spam worden aangemerkt - zogenaamde false positives.

Bayesian filters
Om foutjes met blacklists te voorkomen, gebruiken de meeste filters zogenaamde Bayesian filters. De filters zijn vernoemd naar de wiskundige Thomas Bayes die zich met statistiek bezig hield. Bayesian filters werken dan ook statistisch: ze berekenen de kans dat een mailtje spam is. Om precies te zijn berekent zo'n filter dat de kans is dat een mailtje met bepaalde woorden spam is, gelijk is aan de kans dat de woorden in het mailtje in spammailtjes voorkomen maal de kans dat een willekeurig mailtje spam is, gedeeld door de kans dat een woord in een mailtje voorkomt. Makkelijker gezegd: als een woord vaak in spam voorkomt, en niet in gewone mailtjes, dan is een mailtje met zo'n woord waarschijnlijk spam.

Leren
Bayesian filters werken dus met kansen, en daarom werken ze niet altijd waterdicht. Bovendien moet een spamfilter leren: pas na training ('is dit terecht aangemerkt als spam?'), wordt een Bayesian filter steeds beter in het herkennen van spam. Zeker wanneer je net een nieuw spamfilter (al dan niet geďntegreerd in een mailclient) in gebruik neemt, is het zaak goed op de spammap te letten. Corrigeer je filter waar nodig: vaak kun je de spam of geen-spam aanduiding met de hand aanpassen, waarmee je het filter leert wat in jouw specifieke geval als wel of geen spam aangemerkt dient te worden. Zo zul je merken dat je spamfilter na verloop van tijd steeds beter wordt.

White lists
Je kunt het ook helemaal anders aanpakken door gebruik van white lists te maken. Met white lists mogen alleen toegestane afzenders mail naar je sturen. Komt een afzender niet in je white list voor, wordt het mailtje automatisch als spam aangemerkt. Zo beperkt je weliswaar spam, maar loop je ook grote kans niet-geauthoriseerde, maar gewenste mailtjes mis te lopen.
Een combinatie van blacklists en Bayesian filters wordt het meest gebruikt, met de optie bepaalde afzenders (bijvoorbeeld afzenders die vaak woorden met een hoog 'spam-gehalte') aan een white list toe te voegen.

Omdat spam nog steeds lucratief is, blijven spammers nieuwe manieren bedenken om filters te ontwijken, ze gebruiken zelfs ouderwetse ASCII-art ! Filters doen hun best, maar het blijft een wedloop tussen spammers en filters...