Als we apotheker Arjuna Seetanah vragen waarom databeschikbaarheid zo belangrijk is, hoeft hij niet lang na te denken. Het antwoord ligt in een situatie die zich kort geleden afspeelde aan het einde van zijn werkdag. Een patiënt had een antibioticum nodig. Om te bepalen of het medicijn veilig gebruikt kon worden, was aanvullende informatie nodig die eerder in het ziekenhuis was vastgelegd. Die gegevens waren er wel, maar waren niet beschikbaar voor de apotheek. Ook de huisarts kon ze niet direct raadplegen.
Zoektocht voor de juiste informatie
“Wat volgde was een zoektocht langs dossiers, telefoontjes en alternatieven.” Voor Arjuna laat het zien waar de zorg dagelijks tegenaan loopt. Niet het gebrek aan data vormt het probleem, maar het gebrek aan toegang tot relevante informatie op het moment dat zorgverleners die nodig hebben.
Vanuit de regionale apothekerscoöperaties APCON en CAWF zet hij zich in voor de praktijktoepassing Extramurale Farmacie binnen het project Databeschikbaarheid. Daarin werken apothekers, de regionale huisartsenorganisaties (RHO’s) en Zorgring samen aan de vraag hoe relevante informatie beter beschikbaar kan worden voor zorgverleners. Databeschikbaarheid is ook een belangrijk thema binnen het Transformatieplan Noord Holland Noord Gezond, waarin zorgorganisaties in de regio samen werken aan toegankelijke en toekomstbestendige zorg.
Samenwerken rondom dezelfde patiënt
Patiënten hebben vaak te maken met meerdere zorgverleners tegelijk. Een huisarts schrijft medicatie voor, een specialist voert onderzoeken uit en een apotheker controleert of geneesmiddelen veilig gebruikt kunnen worden. Iedere zorgverlener beschikt over een deel van de informatie, maar niemand heeft automatisch het volledige beeld.
Volgens Arjuna zit daar precies de uitdaging. “De data is er vaak wel. Maar dat betekent niet automatisch dat je die ook kunt raadplegen. We hebben te maken met verschillende systemen, privacywetgeving en afspraken over wie welke informatie mag inzien.”
Daardoor gaat veel tijd verloren aan bellen, mailen en uitzoeken. Tijd die zorgverleners liever besteden aan patiënten.”Zowel huisartsen als apothekers hebben te maken met een hoge administratieve druk. We zijn vaak bezig met het verzamelen van informatie die ergens anders al beschikbaar is.”
Juist daarom is samenwerking tussen zorgorganisaties zo belangrijk. Wanneer relevante informatie veilig gedeeld kan worden, kunnen zorgverleners sneller handelen en beter samenwerken rondom dezelfde patiënt.
Een praktijkvoorbeeld dat alles duidelijk maakt
Het voorbeeld van het antibioticum laat volgens Arjuna precies zien waar de uitdaging zit. Een patiënt kreeg een antibioticum voorgeschreven waarvoor extra voorzichtigheid nodig was door het gevaar op hartritmestoornissen. Om te beoordelen of het middel veilig gebruikt kon worden, waren resultaten van eerdere onderzoeken nodig. Die informatie bleek niet beschikbaar voor de apotheek en ook niet direct voor de huisarts.
“Dan ga je bellen, zoeken en alternatieven afwegen. Uiteindelijk hebben we een andere behandeling gekozen waarvan we wisten dat de patiënt die eerder goed had verdragen.”
De situatie werd opgelost, maar niet optimaal. “Een arts kiest een bepaald medicijn natuurlijk niet zomaar. Als je daarvan moet afwijken omdat je informatie mist, weet je niet zeker of dat de beste keuze is voor de patiënt.”
Volgens Arjuna gaat het bovendien niet alleen om tijdwinst. “Het gaat uiteindelijk om veiligheid. Hoe meer relevante informatie beschikbaar is, hoe beter je kunt beoordelen wat voor die patiënt de juiste behandeling is.”
Wat houdt de praktijktoepassing in?
Binnen de praktijktoepassing Extramurale Farmacie wordt onderzocht hoe relevante patiëntinformatie veilig geraadpleegd kan worden door zorgverleners die deze nodig hebben.
Het uitgangspunt is dat gegevens niet centraal worden opgeslagen. De informatie blijft in de systemen van bijvoorbeeld het ziekenhuis, de huisarts en de apotheek. Via een beveiligde omgeving, kunnen zorgverleners gegevens raadplegen wanneer dat nodig is voor de behandeling van een patiënt. Daarnaast wordt vastgelegd wie gegevens heeft bekeken, wanneer dat gebeurde en waarom.
“Je betreedt als het ware een beveiligde omgeving, een soort tussenruimte, waarin je kunt zien welke informatie relevant is voor jouw vraag. Daarna sluit je die omgeving weer af. De gegevens blijven gewoon bij de bron.”
De praktijktoepassing onderzoekt hoe deze vorm van gegevensuitwisseling technisch, organisatorisch en juridisch verantwoord kan worden ingericht.
De rol van APCON, CAWF en Zorgring
Vanuit de APCON en CAWF, de regionale coöperaties van apotheken in Noord-Holland Noord, denkt Arjuna mee over de technische en organisatorische kant van de oplossing.
Welke gegevens zijn relevant? Welke systemen moeten met elkaar kunnen communiceren? Hoe borgen we privacy en veiligheid? En welke afspraken zijn nodig om gegevens verantwoord te delen?
“Wij kijken vooral naar wat er technisch mogelijk is en welke voorwaarden daarvoor nodig zijn. Welke informatie kunnen we delen? Welke niet? En hoe zorgen we dat het veilig gebeurt?”
Ook de regionale huisartsenorganisaties (RHO’s) hebben hierin een belangrijke rol. Huisartsen beschikken over informatie die voor apothekers relevant kan zijn en hebben andersom gegevens uit de apotheek nodig om goede beslissingen te kunnen nemen. De RHO’s zijn daarom een belangrijke gesprekspartner bij het bepalen welke informatie nodig is en hoe de gegevensuitwisseling in de dagelijkse praktijk moet gaan werken.
Zorgring vervult daarbij de rol van onafhankelijke verbinder en facilitator. Volgens Arjuna is dat essentieel.
“De vraag wie eigenaar wordt van zo’n oplossing of wie het beheer organiseert, bleek in eerdere gesprekken vaak een struikelblok. Juist daarom is het belangrijk dat er een onafhankelijke partij is die boven de verschillende belangen staat. Zorgring kan die rol vervullen.”
Daarnaast brengt Zorgring partijen uit de regio bij elkaar om gezamenlijk stappen te zetten richting betere databeschikbaarheid.
Wat levert dit op?
De verwachting is dat betere databeschikbaarheid voordelen oplevert voor alle betrokkenen. Voor patiënten betekent het veiligere zorg, minder kans op fouten en sneller de juiste behandeling. Voor huisartsen en apothekers betekent het minder tijd kwijt zijn aan zoeken, bellen en administratieve handelingen. Voor zorgorganisaties betekent het minder dubbele werkzaamheden en een efficiëntere samenwerking.
Voor de regio als geheel kan het bijdragen aan lagere zorgkosten en meer ruimte voor directe patiëntenzorg. Daarmee raakt deze praktijktoepassing ook direct aan de bredere opgave binnen het Transformatieplan Noord Holland Noord Gezond.
“Veel miscommunicatie in de zorg leidt uiteindelijk tot onnodige kosten. Als zorgverleners niet beschikken over de juiste informatie, moeten zij soms afwijken van een behandeling of extra onderzoeken uitvoeren. In het geval van een antibioticum kan dat betekenen dat een patiënt niet direct de meest effectieve behandeling krijgt. De gevolgen kunnen variëren van extra consulten bij de huisarts tot een verergerde infectie en zelfs een ziekenhuisopname. Juist daarom kan betere databeschikbaarheid een groot verschil maken.”
Meer tijd voor menselijk contact
Als Arjuna vooruitkijkt naar de komende jaren, hoopt hij vooral dat databeschikbaarheid helpt om de druk op de zorg te verlagen. Niet door zorgverleners harder te laten werken, maar door onnodige administratieve handelingen weg te nemen.
“Als dit project slaagt, hoop ik dat medewerkers minder tijd kwijt zijn aan zoeken en administreren. Dat er meer rust ontstaat in de zorg en dat we weer meer tijd hebben voor het gesprek met de patiënt.”
Want uiteindelijk draait het volgens hem niet om systemen of techniek. “Het gaat erom dat je de juiste informatie op het juiste moment beschikbaar hebt. Dan kun je betere keuzes maken, efficiënter samenwerken en patiënten beter helpen. Daar doen we het uiteindelijk voor.”